วิธีเปลี่ยนสายกีตาร์และอูคูเลเล่ด้วยตัวเอง ทำได้ง่าย ๆ ที่บ้าน พร้อมเคล็ดลับให้สายเข้าที่เร็ว

ถ้ากีตาร์หรืออูคูเลเล่ของคุณเริ่มเสียงทึบ ไม่ใส จูนเสร็จแป๊บเดียวก็เพี้ยน หรือจับคอร์ดแล้วรู้สึกสายสาก ๆ มือ นั่นอาจไม่ใช่ความผิดของฝีมือเลย แต่เป็นสัญญาณว่าถึงเวลาเปลี่ยนสายแล้ว ข่าวดีคือการเปลี่ยนสายเป็นงานที่ทำเองที่บ้านได้ ใช้เวลาแค่ 15–30 นาที และเมื่อทำเป็นแล้ว คุณจะประหยัดเงินค่าร้านและรู้จักเครื่องดนตรีของตัวเองมากขึ้นด้วย

เมื่อไหร่ควรเปลี่ยนสาย?

ไม่มีกฎตายตัว ขึ้นอยู่กับว่าเล่นบ่อยแค่ไหนและเหงื่อมือมากน้อยเพียงใด แต่ลองสังเกตสัญญาณเหล่านี้

• เสียงทึบ ไม่มีประกาย โดยเฉพาะสายเบส
• จูนแล้วไม่นิ่ง เพี้ยนง่ายแม้เพิ่งจูนเสร็จ
• สายเปลี่ยนสี มีคราบดำหรือสนิม หรือรู้สึกสากเวลารูดนิ้ว
• เล่นคอร์ดสูง ๆ แล้วเสียงเพี้ยน แม้สายเปล่าจะตรง

สำหรับคนที่เล่นทุกวัน การเปลี่ยนสายทุก 1–3 เดือนถือว่ากำลังดี ส่วนคนที่เล่นนาน ๆ ครั้งอาจเปลี่ยนปีละ 2–3 ครั้งก็พอ

อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม

• สายชุดใหม่ที่ตรงกับเครื่อง (สายกีตาร์โปร่ง สายกีตาร์ไฟฟ้า หรือสายอูคูเลเล่ ห้ามใช้สลับกัน)
• ที่หมุนลูกบิด (string winder) ช่วยให้เร็วขึ้นมาก
• คีมตัดสาย
• จูนเนอร์ หรือแอปจูนเสียง
• ผ้าสะอาดสำหรับเช็ดคอและบอดี้

ขั้นตอนเปลี่ยนสายกีตาร์โปร่ง

1. คลายสายเก่าออก หมุนลูกบิดคลายสายจนหย่อน แนะนำให้เปลี่ยนทีละเส้น โดยเฉพาะมือใหม่ เพราะช่วยรักษาแรงตึงของคอกีตาร์และทำให้ไม่สับสนว่าสายไหนอยู่ตรงไหน

2. ถอดหมุดยึดสาย (bridge pin) ใช้ปลายที่หมุนลูกบิดที่มีร่องงัดหมุดขึ้นเบา ๆ แล้วดึงสายออก

3. เช็ดทำความสะอาด ระหว่างที่สายหลุดออก เป็นจังหวะดีที่จะเช็ดฝุ่นบนฟิงเกอร์บอร์ด

4. ใส่สายใหม่ สอดปลายสายที่มีหัวกลม (ball end) ลงในรู แล้วกดหมุดกลับเข้าที่ ดึงสายขึ้นเบา ๆ ขณะกดหมุด เพื่อให้หัวสายไปล็อกกับแผ่นไม้ด้านใน

5. พันสายที่ลูกบิด ดึงสายผ่านรูลูกบิด เผื่อความยาวไว้ประมาณ 5–7 เซนติเมตร (ราว ๆ ระยะ 2 ลูกบิด) แล้วหักสายเล็กน้อย หมุนให้สายพันลงด้านล่าง ควรได้ประมาณ 2–3 รอบสำหรับสายใหญ่ และ 4–5 รอบสำหรับสายเล็ก

6. จูนและตัดสายส่วนเกิน จูนให้ตรงโน้ต แล้วจึงตัดปลายสายที่เหลือออก

กีตาร์ไฟฟ้าและอูคูเลเล่ต่างกันอย่างไร?

กีตาร์ไฟฟ้าส่วนใหญ่ไม่มีหมุดยึดสาย ให้ร้อยสายจากด้านหลังบอดี้หรือผ่านบริดจ์ได้เลย ขั้นตอนที่ลูกบิดเหมือนกับกีตาร์โปร่ง

อูคูเลเล่ใช้สายไนลอนหรือฟลูออโรคาร์บอน มักไม่มีหัวกลม ต้องผูกปมที่บริดจ์ (หรือมีร่องสำหรับสอดปมไว้) ให้ผูกปมสองชั้นเพื่อกันหลุด และควรพันที่ลูกบิดมากรอบกว่ากีตาร์เล็กน้อย เพราะสายไนลอนลื่นกว่า อย่าลืมว่าอูคูเลเล่จูนแบบ G-C-E-A โดยสาย G มักเป็นสายเสียงสูง (re-entrant)

เคล็ดลับให้สายใหม่เข้าที่เร็ว

สายใหม่จะยืดตัวในช่วงแรก ทำให้เพี้ยนบ่อย วิธีแก้คือหลังจูนเสร็จ ให้จับสายแต่ละเส้นดึงขึ้นจากฟิงเกอร์บอร์ดเบา ๆ ประมาณ 2–3 เซนติเมตร ไล่ตลอดความยาวสาย แล้วจูนใหม่ ทำซ้ำ 2–3 รอบ สายจะนิ่งขึ้นมาก โดยเฉพาะอูคูเลเล่ที่สายไนลอนยืดนานกว่าสายเหล็ก

ข้อผิดพลาดที่มือใหม่เจอบ่อย

• พันสายที่ลูกบิดน้อยเกินไป ทำให้สายลื่นและจูนไม่อยู่
• พันมากเกินไปจนสายทับกันยุ่ง
• หมุนลูกบิดผิดทิศ จนสายตึงเกินและขาด
• ตัดปลายสายก่อนจูน ทำให้ความยาวไม่พอเมื่อต้องแก้

สรุป

การเปลี่ยนสายเองเป็นทักษะพื้นฐานที่นักกีตาร์และนักอูคูเลเล่ทุกคนควรมี ครั้งแรกอาจช้าหน่อย แต่ครั้งต่อไปจะคล่องขึ้นเรื่อย ๆ สายใหม่ช่วยให้เสียงสดใส จูนง่าย และทำให้อยากหยิบเครื่องขึ้นมาเล่นมากขึ้น เปลี่ยนสายเสร็จแล้วก็อย่าลืมเข้ามาหาคอร์ดเพลงโปรดเล่นที่ Chordcafe กันนะ