วิธีดูแลกีตาร์และอูคูเลเล่ให้ใช้ได้นาน รับมืออากาศร้อนชื้นแบบเมืองไทย

หลายคนเพิ่งซื้อกีตาร์หรืออูคูเลเล่ตัวแรกมาได้ไม่กี่เดือน แต่เริ่มเจอปัญหาแปลก ๆ สายเป็นสนิมเร็ว เสียงทึบลง สายสูงขึ้นจนกดยาก หรือบางทีจูนแล้วเพี้ยนทุกวัน สาเหตุส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากเครื่องดนตรีคุณภาพไม่ดี แต่มาจาก "อากาศ" โดยเฉพาะอากาศร้อนชื้นแบบเมืองไทย ข่าวดีคือการดูแลให้เครื่องดนตรีอยู่กับเราไปนาน ๆ ไม่ได้ยากหรือแพงเลย

ทำไมความชื้นถึงสำคัญกับกีตาร์และอูคูเลเล่

กีตาร์โปร่งและอูคูเลเล่ทำจากไม้ ซึ่งดูดและคายความชื้นตลอดเวลา เมื่ออากาศชื้นมาก ไม้จะบวม หน้าไม้อาจโป่งขึ้น สายจะสูงขึ้นและกดยากกว่าเดิม เสียงก็มักจะทึบลง ในทางกลับกัน ถ้าอยู่ในห้องแอร์ที่แห้งมากเป็นเวลานาน ไม้จะหดตัว ปลายเฟร็ตอาจยื่นออกมาบาดมือ และในกรณีหนักอาจถึงขั้นไม้แตกได้ ความชื้นที่เหมาะสมกับเครื่องดนตรีไม้โดยทั่วไปอยู่ราว ๆ 45–55% ส่วนบ้านเราช่วงหน้าฝนอาจสูงถึง 80% ขึ้นไป

ดูแลหลังเล่นทุกครั้ง ใช้เวลาแค่ 1 นาที

• ล้างมือก่อนเล่น เหงื่อและน้ำมันจากมือคือตัวการหลักที่ทำให้สายเป็นสนิม
• เช็ดสายหลังเล่น ใช้ผ้าไมโครไฟเบอร์แห้ง ๆ จับสายแล้วรูดไปตามความยาว รวมถึงด้านใต้สายด้วย
• เช็ดตัวเครื่องและคอ เช็ดคราบเหงื่อตรงจุดที่แขนวางและหลังคอ เพื่อไม่ให้สีหมองหรือเหนียว
• อย่าใช้น้ำยาทำความสะอาดบ้าน น้ำยาเช็ดกระจกหรือแอลกอฮอล์อาจทำลายสีและเคลือบไม้ ถ้าจะใช้น้ำยา ให้ใช้ของที่ทำมาสำหรับเครื่องดนตรีเท่านั้น

เก็บรักษาให้ถูกที่

ที่เก็บมีผลมากกว่าที่คิด หลีกเลี่ยงการวางเครื่องดนตรีไว้ใกล้หน้าต่างที่โดนแดดตรง ใกล้ประตูห้องน้ำ หรือพิงผนังที่มีความชื้น และห้ามทิ้งไว้ในรถตอนกลางวันเด็ดขาด เพราะความร้อนในรถอาจทำให้กาวละลายและสะพานสายหลุดได้ ถ้าเล่นทุกวัน การแขวนผนังหรือวางบนขาตั้งในห้องที่อากาศถ่ายเทก็ใช้ได้ แต่ถ้าไม่ได้เล่นหลายวัน ควรเก็บในกระเป๋าหรือเคส ซึ่งช่วยกันฝุ่นและลดการเปลี่ยนแปลงของความชื้นได้ดีกว่า

คุมความชื้นแบบง่าย ๆ

• ซื้อเครื่องวัดความชื้น (Hygrometer) ราคาไม่แพง วางไว้ในห้องหรือในเคส จะได้รู้ว่าอากาศชื้นแค่ไหนจริง ๆ
• ใช้ซองกันชื้น ในช่วงหน้าฝน ใส่ซิลิกาเจลหรือซองควบคุมความชื้นแบบสองทางไว้ในเคส และเปลี่ยนหรืออบใหม่ตามรอบ
• ระวังห้องแอร์ที่แห้งเกินไป ถ้าเปิดแอร์ทั้งวันและเครื่องวัดต่ำกว่า 40% อาจต้องใช้ซองเพิ่มความชื้นแทน
• ค่อย ๆ ปรับอุณหภูมิ เมื่อพาเครื่องดนตรีจากข้างนอกที่ร้อนเข้าห้องแอร์ ให้ทิ้งไว้ในกระเป๋าสักพักก่อนเปิด เพื่อไม่ให้ไม้เปลี่ยนอุณหภูมิเร็วเกินไป

เปลี่ยนสายและเช็กสภาพเป็นระยะ

สายกีตาร์ที่เล่นทุกวันควรเปลี่ยนประมาณทุก 1–3 เดือน หรือเมื่อเริ่มเห็นสนิม สายด้าน หรือจูนไม่ค่อยอยู่ สายอูคูเลเล่ไนลอนอยู่ได้นานกว่า แต่ก็ควรเปลี่ยนเมื่อเสียงเริ่มบอด ทุกครั้งที่เปลี่ยนสาย ถือโอกาสเช็ดเฟร็ตบอร์ดให้สะอาด สำหรับฟิงเกอร์บอร์ดไม้แบบไม่เคลือบ เช่น โรสวูดหรือเอโบนี อาจทาน้ำมันบำรุงบาง ๆ ปีละ 1–2 ครั้งก็พอ ไม่ควรทาบ่อยเกินไป

สัญญาณที่ควรพาไปหาช่าง

• สายสูงขึ้นมากจนกดคอร์ดยาก หรือมีเสียงซ่าทั้งที่กดถูก
• สะพานสายเริ่มยกขึ้น มีร่องเล็ก ๆ ระหว่างสะพานกับหน้าไม้
• คอดูโก่งหรือแอ่นผิดปกติเมื่อมองจากหัวลงไปตามแนวคอ
• มีรอยร้าวบนตัวไม้ แม้จะเป็นรอยเล็ก ๆ ก็ตาม

ปัญหาเหล่านี้ถ้าเจอเร็ว ช่างมักแก้ได้ไม่ยากและไม่แพง แต่ถ้าปล่อยไว้นานอาจลุกลามจนซ่อมยาก

สรุป

การดูแลกีตาร์และอูคูเลเล่ไม่ได้ต้องใช้อุปกรณ์ราคาแพง แค่ล้างมือก่อนเล่น เช็ดสายหลังเล่น เก็บให้ห่างจากแดดและความร้อน และคอยดูความชื้นให้อยู่ในช่วงที่เหมาะสม เท่านี้เครื่องดนตรีของคุณก็จะเสียงดี เล่นง่าย และอยู่เป็นเพื่อนคุณไปอีกหลายปี แล้วอย่าลืมหยิบมาเล่นบ่อย ๆ กับคอร์ดเพลงโปรดบน Chordcafe นะ